Ogranicznik prędkości w samochodzie: co to jest, rodzaje, czy jest obowiązkowy?

Co to jest ogranicznik prędkości?

Ogranicznik prędkości to urządzenie elektroniczne lub mechaniczne, ograniczające maksymalną prędkość samochodu ciężarowego powyżej 3,5 t lub autobusu. Ma uniemożliwić przekroczenie prędkości 90 km/h dla pojazdów ciężarowych oraz 100 km/h dla autobusów. Ten wymóg obowiązuje od 1 stycznia 2008 r.

Jak działa ogranicznik prędkości?

Ideą działania ogranicznika prędkości jest zablokowanie możliwości rozpędzania pojazdu po osiągnięciu żądanej prędkości. W zależności od rodzaju różna jest konstrukcja ograniczników, co omówimy w poniższych akapitach. Warto wspomnieć, że montaż tych urządzeń ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa na drodze oraz dyscyplinowanie kierowców. Jednym słowem, prędkość pojazdu bez względu na montowany przez producenta silnik nie może być wyższa na terenie Unii Europejskiej niż podane wcześniej wartości.

Rodzaje ograniczników prędkości w samochodzie ciężarowym

• Urządzenia elektromechaniczne

Dla pojazdów starszej generacji, wyposażonych głównie w silniki spełniające wymagania normy Euro 1 lub starsze, w których istnieje mechaniczne, np. linkowe połączenie pedału gazu z pompą wtryskową, stosuje się urządzenia elektromechaniczne. Wówczas element wykonawczy instaluje się w taki sposób, aby powodował zmniejszenie dawki paliwa podawanej do silnika przy uzyskaniu przez pojazd zaprogramowanej prędkości maksymalnej. Montaż tego typu urządzeń oznacza konieczność podłączenia ogranicznika prędkości do instalacji elektrycznej pojazdu i dokonania połączenia mechanicznego ogranicznika w układzie cięgien pomiędzy pedałem gazu a pompą wtryskową silnika.

Instalacji takiej dokonuje się zazwyczaj w komorze silnika, ale również można zabudować takie urządzenia w bagażniku autobusu. W przypadku ograniczników elektromechanicznych proces kalibracji można przeprowadzić bez użycia komputera, poprzez ustawienie odpowiedniej kombinacji przełączników kalibracji dla uzyskania żądanej prędkości i sposobu działania urządzenia. Czas instalacji elektromechanicznego ogranicznika prędkości dla wprawnego technika to ok. 3 godziny pracy. 

• Urządzenia elektroniczne 

Dla pojazdów nowszych, wyposażonych głównie w silniki spełniające wymagania normy Euro 2 lub nowsze, w których istnieje elektryczne połączenie pedału gazu z jednostką centralną sterującą pracą silnika pojazdu, stosuje się urządzenia elektroniczne. Urządzenia takie mają niewielkie wymiary i łatwo je podłączyć do przewodów biegnących od pedału gazu do jednostki centralnej, dokonując całej instalacji we wnętrzu pojazdu.

Ze względu na różnorodność stosowanych w pojazdach rozwiązań pedału gazu elektrycznego i różne wartości napięć sterowania, takie ograniczniki muszą być programowane komputerowo celem dopasowania sposobu ich działania do danego modelu pojazdu. W przypadku ograniczników elektronicznych proces kalibracji przeprowadza się przez odpowiednie zaprogramowanie wartości parametrów dla uzyskania żądanej prędkości lub sposobu działania urządzenia.

Urządzenia takiego typu mogą pełnić również drugą funkcję ogranicznika prędkości obrotowej silnika, zapewniając niższe koszty eksploatacji, ale pogarszają się wówczas parametry jednostki napędowej. Dla prawidłowej zabudowy każdego rodzaju ogranicznika prędkości wymagana jest znajomość budowy i działania jednostki napędowej, jego osprzętu oraz umiejętności i wiedza z zakresu budowy instalacji elektrycznej danego pojazdu oraz przeszkolenie w zakresie określonego typu ogranicznika. 

Wbrew panującym opiniom, prawidłowo zamontowany ogranicznik nie powoduje spadku mocy silnika z wyjątkiem ograniczników elektronicznych, w których celowo ograniczono obroty maksymalne. 

Przepisy, homologacja europejska, podstawy prawne

W Unii Europejskiej:

• dyrektywa 92/6/EWG
• dyrektywa 2002/85/WE zmieniająca 92/6/EWG wprowadzona z dniem 05/11/2002

W Polsce:

Ustawa z dnia 20.04.2004 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2004 r., Nr 92, poz. 884), wprowadzała okresy przejściowe od postanowień art. 66 ust. 1a Prawa o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005r., Nr 108, poz. 908 z późn. zm.). 

Zgodnie z postanowieniami art. 66 ust. 1a ustawy Prawa o ruchu drogowym autobus, samochód ciężarowy o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t i ciągnik samochodowy, dla którego określono dopuszczalną masę całkowitą zespołu pojazdów powyżej 3,5 t, powinny być wyposażone w homologowany ogranicznik prędkości montowany przez producenta lub jednostkę przez niego upoważnioną, ograniczający maksymalną prędkość autobusu do 100 km/h, a samochodu ciężarowego i ciągnika samochodowego do 90 km/h.

Przepisy - ciąg dalszy

Ustawa z dnia 20.04.2004 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2004 r., Nr 92, poz. 884) w art. 3 stanowi, że „przepis art. 66 ust. 1a ustawy w stosunku do: 

1) autobusu o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 10 t, samochodu ciężarowego o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 12 t i ciągnika samochodowego, dla którego dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów wynosi powyżej 12 t, nie dotyczy:

1. pojazdów zarejestrowanych przed dniem 1 stycznia 1988 r.,
2. pojazdów wykorzystywanych w krajowym transporcie drogowym, niezarobkowym krajowym przewozie drogowym oraz w międzynarodowym transporcie drogowym i niezarobkowym międzynarodowym przewozie drogowym na terytorium państw niebędących członkami Unii Europejskiej – do dnia 1 stycznia 2008 r.;

2) autobusu o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 10 t, samochodu ciężarowego o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t, ale nie przekraczającej 12 t, i ciągnika samochodowego, dla którego dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów wynosi powyżej 3,5 t, ale nie przekracza 12 t, nie dotyczy:

1. pojazdów zarejestrowanych przed dniem 1 października 2001 r.,
2. pojazdów zarejestrowanych w okresie od dnia 1 października 2001 r. do dnia 1 stycznia 2005 r. ,
3. pojazdów wykorzystywanych w krajowym transporcie drogowym, niezarobkowym krajowym przewozie drogowym oraz w międzynarodowym transporcie drogowym i niezarobkowym międzynarodowym przewozie drogowym na terytorium państw niebędących członkami Unii Europejskiej - do dnia 1 stycznia 2007 r.;

3) autobusu o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 5 t, pojazdu ciężarowego o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t, ale nie przekraczającej 7,5 t, i ciągnika samochodowego, dla którego dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów wynosi powyżej 3,5 t, ale nie przekracza 7,5 t, nie dotyczy pojazdów wykorzystywanych w krajowym transporcie drogowym, niezarobkowym krajowym przewozie drogowym oraz w międzynarodowym transporcie drogowym i niezarobkowym międzynarodowym przewozie drogowym na terytorium państw niebędących członkami Unii Europejskiej - do dnia 1 stycznia 2008 r.”

Ogranicznik prędkości w nowych samochodach osobowych

W przypadku aut osobowych sytuacja jest nieco inna. Konstrukcja pojazdu na kategorię B2 ma ograniczać prędkość maksymalną do 45 km/h. Ponadto, mimo że na niemieckich autostradach w wielu miejscach nie ma maksymalnej prędkości dla pojazdów osobowych kat. B, niektórzy producenci dobrowolnie ograniczyli prędkość aut do 250 km/h. Całkiem niedawno pojawił się projekt i zapowiedź montażu w autach osobowych systemu inteligentnego ograniczenia prędkości, który na podstawie znaków i lokalizacji pojazdu automatycznie zmniejsza prędkość pojazdu do tej dozwolonej na danym odcinku. Dotychczas systemu nie wprowadzono.

Ograniczniki prędkości ciekawostki

Na koniec kilka słów na temat prędkości. W czasie kursu na kategorię C oraz C+E jeden z instruktorów wspomniał, że był na szkoleniu dla kierowców organizowanym przez producenta aut ciężarowych dotyczącego ekonomicznej jazdy. Podczas szkolenia przedstawiano przykład jednej z firm transportowej wykonującej przewozy do naszych zachodnich sąsiadów. Jeden pojazd miał ogranicznik prędkości ustawiony na 89 km/h, drugi na 86 km/h (już wiecie skąd wzajemne wyprzedzanie się ciężarówek na A2 przez kilkaset metrów?).

Pojazdy wyruszyły wspólnie, a następnie każdy z nich był prowadzony do miejsca docelowego (ok. 1200 km) z maksymalną możliwą konstrukcyjną prędkością z zachowaniem wszystkich norm odpoczynku itp. Okazało się, że pojazd "szybszy" w wyniku sytuacji na drogach, wypadku, robót drogowych itp. dojechał do miejsca docelowego zaledwie 20 min wcześniej, jednak spalając na całej trasie kilkadziesiąt litrów paliwa więcej. Przy kilkunastu ciężarówkach realizujących kilkadziesiąt/kilkaset kursów rocznie zmniejszenie prędkości maksymalnej o 3 km/h generuje gigantyczne oszczędności na kosztach paliwa, co warto przemyśleć…

Przeczytaj także:

Unia Europejska chce podnieść DMC na kategorię B do 4250 kg...

Jak i gdzie zmierzyć bieżnik opony, miernik głębokości, prawidłowe zużycie...

Kto odpowiada za przeładowany samochód ciężarowy, przewoźnik czy kierowca?

Ford Truck z rekordowymi wzrostami sprzedaży w 2022 roku!

Polska i Bułgaria na czele najniebezpieczniejszych dróg dla kierowców ciężarówek