Lepkość oleju silnikowego - wszystko, co warto wiedzieć

Jednym z kluczowych parametrów jest lepkość oleju, czyli jego zachowanie podczas przepływu w różnych temperaturach i warunkach pracy silnika. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, czym jest lepkość i dlaczego ma tak duże znaczenie przy wyborze oleju, zapraszamy do lektruy poradnika przygotowanego przez ekspertów Valvoline.

Czym jest lepkość oleju?

Najprościej mówiąc, lepkość określa opór cieczy przeciwko przepływowi. Im wyższa lepkość, tym większy opór stawia ciecz podczas przepływu.

Dobrym przykładem jest porównanie wody i miodu. Woda płynie łatwo i szybko, natomiast miód jest bardziej lepki i przepływa znacznie wolniej.

Podobnie zachowują się oleje silnikowe. Olej o wyższej lepkości stawia większy opór przepływowi niż olej o niższej lepkości.

Nie oznacza to jednak, że wyższa lepkość zawsze jest lepsza. Najważniejsze jest zastosowanie oleju o lepkości odpowiedniej dla danego silnika, zgodnie z wymaganiami producenta pojazdu.

Jak mierzy się lepkość oleju?

Lepkość można określać na kilka sposobów. Dwa podstawowe parametry to lepkość kinematyczna i lepkość dynamiczna.

Lepkość kinematyczna określa zachowanie oleju podczas przepływu pod wpływem siły grawitacji. Wyraża się ją najczęściej w mm²/s (cSt) i mierzy w określonej temperaturze.

Lepkość dynamiczna określa natomiast opór oleju przeciwko przepływowi przy przyłożonej sile. Ma szczególne znaczenie przy ocenie zachowania oleju w warunkach niskiej temperatury oraz przy dużych prędkościach ścinania.

W przypadku olejów silnikowych warto pamiętać, że klasy lepkości SAE nie są prostą skalą „gęstości oleju”. Norma SAE J300 określa zakresy właściwości reologicznych, na podstawie których olej otrzymuje odpowiednią klasę lepkości.

Przykładowo oznaczenie 5W-30 składa się z dwóch części:

• 5W określa zachowanie oleju w niskich temperaturach,
• 30 określa jego klasę lepkości w wysokiej temperaturze.

Litera W oznacza „Winter”, czyli zimę. Im niższa liczba przed W, tym lepsze właściwości oleju w niskich temperaturach, jeśli porównujemy oleje należące do odpowiednich klas SAE.

Druga liczba odnosi się do zakresu lepkości określonego przez SAE dla temperatury 100°C oraz wymagań dotyczących lepkości w warunkach wysokiej temperatury i dużego ścinania (HTHS).

Dlatego nie można powiedzieć, że np. 10W-40 jest po prostu „gorszy” od 5W-40. 5W-40 zapewnia lepsze właściwości niskotemperaturowe niż 10W-40, ale nie oznacza to, że jest „lepszym olejem” w każdym zastosowaniu. Odpowiednią klasę lepkości należy zawsze dobierać zgodnie z wymaganiami producenta silnika.

Czym jest wskaźnik lepkości oleju?

Wskaźnik lepkości (VI - Viscosity Index) opisuje, jak mocno lepkość oleju zmienia się wraz ze zmianą temperatury.

Wraz ze wzrostem temperatury olej staje się mniej lepki, a wraz ze spadkiem temperatury jego lepkość rośnie. Wysoki wskaźnik lepkości oznacza, że lepkość oleju zmienia się relatywnie mniej wraz ze zmianą temperatury niż w przypadku oleju o niższym VI.

Nie należy jednak traktować wysokiego VI jako samodzielnego wyznacznika jakości oleju. O właściwościach i przydatności konkretnego oleju decyduje znacznie więcej parametrów, w tym wymagania producenta silnika, baza olejowa, pakiet dodatków oraz odpowiednie aprobaty i specyfikacje.

Jak lepkość oleju wpływa na pracę silnika?

Lepkość ma istotne znaczenie dla pracy układu smarowania.

Olej musi być wystarczająco płynny, aby sprawnie przepływać przez układ smarowania, szczególnie podczas rozruchu na zimno. Jednocześnie musi zachować odpowiednie właściwości w wysokiej temperaturze i podczas dużych obciążeń silnika.

Temperatura ma tutaj ogromne znaczenie.

W niskich temperaturach olej staje się bardziej lepki, przez co jego przepływ jest utrudniony. Odpowiednio dobrana klasa lepkości niskotemperaturowej pomaga zapewnić właściwy przepływ oleju podczas zimnego rozruchu.

W wysokich temperaturach lepkość oleju spada. Dlatego olej musi zachować odpowiednie właściwości również wtedy, gdy silnik pracuje w wysokiej temperaturze i pod dużym obciążeniem.

To właśnie dlatego współczesne oleje silnikowe są projektowane tak, aby zapewniać odpowiednie właściwości zarówno podczas rozruchu na zimno, jak i w wysokiej temperaturze pracy.

Co, jeśli lepkość oleju nie jest odpowiednia?

Zbyt niska lub zbyt wysoka lepkość może być nieodpowiednia dla konkretnego silnika.

Olej o zbyt niskiej lepkości może nie zapewniać właściwej ochrony w określonych warunkach pracy, jeśli silnik został zaprojektowany do stosowania oleju o wyższej klasie lepkości.

Z drugiej strony zastosowanie oleju o wyższej lepkości nie oznacza automatycznie lepszej ochrony. Zbyt lepki olej może stawiać większy opór przepływowi, szczególnie podczas zimnego rozruchu, a także wpływać na opory wewnętrzne silnika.

Dlatego nie należy kierować się zasadą „im gęstszy olej, tym lepszy”.

Najważniejsza jest lepkość zalecana przez producenta silnika, a także spełnienie wymaganych specyfikacji i aprobat.

Jak wybrać odpowiedni olej?

Wybór odpowiedniego oleju nie powinien zaczynać się od pytania: „który olej jest najgęstszy?”.

Najlepszym punktem wyjścia jest instrukcja obsługi samochodu lub dokumentacja producenta silnika. To właśnie tam znajdują się informacje dotyczące wymaganej klasy lepkości SAE oraz specyfikacji i aprobat, które powinien spełniać olej.

Producent może dopuszczać kilka klas lepkości, zależnie między innymi od temperatury otoczenia i warunków eksploatacji.

Jeśli nie masz instrukcji, informacje można znaleźć w dokumentacji producenta pojazdu lub skonsultować z wykwalifikowanym mechanikiem.

Nie wybieraj oleju wyłącznie na podstawie jego lepkości. Dwie butelki oleju o tej samej klasie SAE, np. 5W-30, mogą różnić się specyfikacjami, aprobatami i właściwościami użytkowymi.

Najważniejsze do zapamiętania:

• SAE określa klasę lepkości oleju, a nie jego jakość.
• Niższa liczba przed „W” oznacza lepsze właściwości w niskich temperaturach w ramach klasyfikacji SAE.
• Wyższa liczba po „W” oznacza wyższą klasę lepkości w wysokiej temperaturze.
• „Gęstszy” olej nie jest automatycznie lepszym olejem.
• Zawsze stosuj olej zgodny z wymaganiami producenta silnika.